Sezer Yesiltas
Pardus için Google Picasa
Google Picasa, Google'ın bilgisayarınızdaki resimleri yönetmek için ürettiği bir masaüstü programı. Daha önce de Picasa ile ilgili bir
yazı yazmıştım.
Geçtiğimiz günlerde
Linux için Picasa'nın yeni bir sürümü beta olarak yayınlandı. Kararlı sürümünde herhangi bir Linux dağıtımına kurabilmek için .bin uzantılı seçeneği indirip Pardus'a kurulum yapabiliyorduk. Beta sürümünde ise bu seçeneği vermemişler ama yine de aşağıdaki adımları takip ederek Picasa 2.7 Beta'yı Pardus'a kurmak mümkün:
- Öncelikle rpm2targz programını Pisi paket yöneticisini kullanarak kuruyoruz.
- Buradan Picasa 2.7 Beta sürümünün .rpm uzantılı dosyasını indiriyoruz.
- İndirdiğimiz dosyayı kök (root) dizine kopyalıyoruz.
- Kök dizinine gidiyoruz.
- root olup aşağıdaki komutu vererek rpm dosyasını tar.gz uzantılı dosyaya dönüştürüyoruz:
rpm2targz picasa-2.7.3736-7.i386.rpm
- aşağıdaki komutu vererek tar.gz dosyasını açıyoruz:
tar -zxf picasa-2.7.3736-7.i386.tar.gz
- aşağıdaki komutu vererek /usr/bin altında picasa için link yaratıyoruz:
ln -s /opt/picasa/bin/picasa /usr/bin/picasa
- aşağıdaki komutları vererek masaüstü ikonlarının oluşmasını sağlayabiliyoruz.
export SETUP_INSTALLPATH=/opt/picasa
/opt/picasa/bin/postinstall --root --create desktop
cp /opt/picasa/desktop/*.desktop /home/sezer/Desktop/
Eğer media detektörünü sistem tepsisinde görmek istiyorsanız masaüstünde Picasa ikonunu tıklayarak programın açılmasını sağlayıp Araçlar->Seçenekler bölümüne gidip Genel sekmesinde ilk kutuyu tıklayın:
2.7 Beta sürümünün önceki 2.2 karalı sürümünden en büyük farkı
Picasa Web entegrasyonu, bu çok önemli değil diyorsanız 2.2 sürümünün .bin uzantılı dosyasını burada indirip üzerinde çift tıklayarak tüm bu işlemleri yapmadan kurulumu gerçekleştirebilirsiniz :)

.:
Picasa Web kullanmak için Google Hesabınızla giriş yapmanız gerekiyor :.

.: Seçtiğiniz resimleri bir WEB albüme gönderebiliyorsunuz :.
Etiketler: Google, Linux, pardus
VirtualBox ile Sanal Makina
VirtualBox ile Sanal MakinaDaha önce sanal makina ve onunla ilgili olarak
vmware hakkında iki blog yayınlamıştım,
bunlardan ilkinde sanal makinanın ne anlama geldiğini ve nasıl çalıştığını yazmaya çalışmıştım,
diğeri ise Pardus 2007.1 üzerine
vmware'in nasıl kurulacağı ile ilgiliydi.
Geçen haftalarda
Pardus'u bir üst sürümü olan 2007.2'ye yükselterek
vmware'in bozulmasına neden oldum, yeniden kurmaya çalıştım ama sonuç alamadım.
Pardus deposunda
PİSİ paketi olduğu için kurulumunda zorlanmayacağımı düşündüğüm
VirtualBox ile bir sanal makina ortamı oluşturmaya karar verdim, her şey o kadar kolay oldu ki açıkçası
vmware için harcadığım zamana üzüldüm.
VirtualBox'ın çok önemli özellikleri var, bazılarını şöyle sıralayabilirim:
- Innotek tarafından geliştirilmiş, hayatına Ocak 2007'den itibaren açık kaynak kodlu bir proje olarak devam ediyor.
- Linux,Windows ve Macintosh üzerinde çalışabiliyor.
- Vmware ile oluşturulmuş sanal diskleri görebiliyor (denedim çalışıyor, bu disklerle çalışırken sadece snapshot alamıyoruz).
- Sanal makinanıza Windows, bir çok Linux dağıtımı, Mac OS X kurulabiliyor, 64 bit linux işletim sistemlerini de destekliyor. Tam listeye buradan erişebilirsiniz.
- Sanal makina ile gerçek makina arasında ortak klasör ve clipboard paylaşımı sağlıyor.
VirtualBox deneyimi gerçekten etkileyiciydi. Sadece USB aygıtlarıma ulaşamadım, dökümanlarda bunun da mümkün olduğu yazıyor.
Aşağıda bir sanal makina oluştururken aldığım ekran görüntüleri yer almakta:
.: VirtualBox'ı çalıştırdığınızda sizi karşılayan yönetim ekranı :.
.: Yeni bir sanal makina oluştururken :.
.: Yeni bir sanal makina oluştururken :.
.: Sanal makina için disk bölümü belirlenirken :.
.: Sanal makinanın sanal donanımlarının ayarlarını yaparken :.
.: Oluşturulan tüm sanal makinaları yönetmek ve çalıştırmak için kullanılan ana ekran :.
.: VirtualBox sayesinde Pardus üzerinde Windows XP :.
Etiketler: pardus, sanal makina, virtualbox, vmware
Pardus'ta Google Desktop
Google geçtiğimiz günlerde Google Desktop'ın Linux sürümünü duyurdu. Bir an önce Pardus 2007.1 yüklü laptopımda denemek istedim ve bugün fırsat bulabildim.
Google Desktop'ı indirmek için Google'ın sitesine gittiğimde küçük bir süpriz ile karşılaştım, yazılımı sadece .rpm ve .deb uzantılı paketler olarak hazırlamışlardı halbuki sevgili Pardus'umuz bu paketleri desteklemiyor, Pisi paket sistemini kullanıyordu.
Daha önceden rpm2targz adında bir uygulama sayesinde rpm paketlerinin tar.gz formatında sıkıştırılmış dosyalara dönüştürülebildiğini biliyordum. Eğer Pardus 2007.1, Google Desktop'ın ihtiyaç duyduğu bağımlılıkları en az Fedora,Suse kadar sağlıyorsa bu şekilde bir kurulum yapabileceğimi düşündüm ve Pardus beni yine şaşırtmadı...
Google Desktop kurmak için yapılacak işlemler adımı adım şu şekilde:
- Pisi paket yöneticisinden rpm2targz paketini bulup kuruyorsunuz.
- Şu linkten rpm uzantılı paketi indiriyorsunuz: http://desktop.google.com/linux/download.html
- Bir console açıyorsunuz (ne yazık ki) ve aşağıdaki komutları çalıştırıyorsunuz:
sezer@pardus ~ $ su
pardus sezer # cd /
pardus / # cp /home/sezer/Desktop/google-desktop-linux-1.0.1.0060.rpm .
pardus / # rpm2targz google-desktop-linux-1.0.1.0060.rpm
found gzip magic bytes
trying to decompress with gzip... OK
pardus / # tar -zxvf google-desktop-linux-1.0.1.0060.tar.gz
pardus / # exit
exit
sezer@pardus ~ $ gdlinux
sezer@pardus ~ $ cp /opt/google/desktop/bin/gdlinux /home/sezer/.kde3.5/Autostart
sezer@pardus ~ $ chmod 755 /home/sezer/.kde3.5/Autostart/gdlinux
sezer@pardus ~ $
Bu satırların açıklaması ise şu şekilde:
- önce root (yetkili kullanıcı) oluyorsunuz. (su komutu ile)
- kök dizinine gidiyorsunuz. (cd / komutu ile)
- indirdiğiniz rpm uzantılı dosyayı kök dizinine kopyalıyorsunuz. (cp komutu ile)
- rpm dosyasını tar.gz formatına dönüştürüyorsunuz. (rpm2targz komutu ile)
- tar.gz dosyasını kök dizinde açıyorsunuz. (tar komutu ile)
- root (yetkili kullanıcı) modundan çıkıyorsunuz. (exit komutu ile)
- Google Desktop'ı çalıştırıyorsunuz. (gdlinux komutu ile)
- her açılışta otomatik çalışması için gdlinux komutunu autostart dizinine taşıyoruz.(cp komutu ile)
- autostart dizinine kopyaladığımız gdlinux komutuna çalışabilme yetkisi veriyoruz. (chmod ile)
Bir problem yaşamazsanız sistem çekmesine (tepsisine) Google Desktop imlecini göreceksiniz.

Daha önce kullanmayanlar için şimdi artık Google Desktop keşfetme zamanı. Keşfe iki kere ctrl tuşuna basarak başlayabilirsiniz:

Ayarlar ve kullanım hakkında tüm bilgiler için Google Desktop'ın web arayüzünü kullanabilirsiniz:
Etiketler: Google, Linux, pardus
Pardus'ta SVN ve Eclipse
Uzun zamandır masaüstü uygulamaları ihtiyacı bakımından büyük bir konforla kullandığım Pardus'un, uygulama geliştirici gereksinimleri açısından da hiç bir eksiği olmadığını söyleyebilirim. Birçok java geliştiricisinin vazgeçemediği Eclipse'i bilgisayarınıza kurmak 2 tıklama sürerken, bir SVN sunucusuna sahip olabilir ve bunu
Pardus kurulu bilgisayarınızda Eclipse ile kolayca entegre edebilirsiniz.
Eclipse kurmak:
Eclipse Pardus 2007 deposunda yer almaktadır, kurulumu gerçekleştirmek gerekiyor:
- Tasmayı çalıştırın
- "Sistem Seçenekleri" bölümünden "Program Ekle Kaldır"ı çalıştırın
- Açılan "Pisi Paket Yöneticisi" ni kullanarak eclipse'i kurun
SVN sunucusunu başlatmak:
SVN Sunucusu Pardus 2007'de ön tanımlı olarak bulunmaktadır sadece servisi başlatmak gerekiyor:
- Tasmayı çalıştırın.
- "Sistem Seçenekleri" bölümünden "Servis Yöneticisi"ni çalıştırın
- Servis listesinden "SVN Sunucusu" nu bulun ve başlatın
Bir SVN Deposu oluşturmak:
SVN client yazılımı Pardus 2007'de ön tanımlı olarak kurulu gelmektedir. SVN komutları ile depo oluşturmak gerekiyor:
- Oluşturulacak depoların root'u olarak /var/svn dizini kullanılacak bunun için bir kereye mahsus bu dizini oluşturmamız gerekiyor: mkdir /var/svn
- Şimdi bir depo oluşturabiliriz: svnadmin create /var/svn/depo
Bir SVN deposunun konfigürasyonu:
SVN deposunu oluşturduğunuz dizinde conf adından bir klasör göreceksiniz. Depo ile ilgili yetkileri burada bulunan dosyalarda yapabilirsiniz.
svnserve.conf dosyasını örnek olarak aşağıdaki gibi konfigüre edebilirsiniz, böylece herkesin depoya erişimine izin vermiş ancak depoda değişiklik yapabilmeyi yetkiye bağlamış oldunuz. Yetki ile ilgili konfigürasyonları da passwd ve authz dosyalarında yapacağınızı belirtmiş oldunuz:
anon-access = read
auth-access = write
password-db = passwd
authz-db = authz
passwd dosyasında deponuzu kullanacak kullanıcıları ve şifrelerini tanımlıyorsunuz:
[users]
sezer = parola
can = parola
authz dosyasında kullanıcı yetkilendirmesini yapabiliyorsunuz. Aşağıdaki basit örnekte sezer kullanıcısına tüm projelere (depoda yer alan tüm dizinlere) yetki verilirken can kullanıcısına sadece image projesine (image dizinine) yetki verilmiş, ayrıca tüm kullanıcılara tüm dizinleri okuma yetkisi verilmiş.
[/]
sezer = rw
* = r
[/can/]
can = rw
Gerekirse SVN deposunu kaldırmak için diskte ilgili depo için oluşan dizini silmek yeterlidir: rm -Rf /var/svn/depo
Eclipse ile SVN deposu kullanmak:
- Öncelikle Eclipse için SVN eklentisi kurmak gerekir. Bunun için iki tane çok temel eklenti vardır:
- Ben Subclipse kurdum. Kurulum sonrası projenizi oluşturup, proje üzerinde sağ tıklayarak Team->Share Project diyerek projenizi SVN deposuna gönderebiliyorsunuz.

Artık projeniz ile ilgili tüm versiyon ve kod kontrol operasyonlarınızı Eclipse üzerinde yapabilecek durumdasınız.
Deponuzda versiyonlamak istediğiniz dosyalar için Eclipse dışında bir araca ihtiyaç duyarsanız Pardus 2007'nin deposunda yer alan eSvn programını kullanabilirsiniz keşke TortoiseSVN programı Linux'ta da çalışabilseydi, yine de eSvn şık bir program ve tüm ihtiyaçları karşılayacak düzeyde.
Pardus 2007 kararlı deposunda yer almayan ama diğer test ve geliştirme depolarında yer alan SVN programları da var, bu programlara erişmek ve kurmak için öncelikle PisiBul programını kurmanız gerekiyor, PisiBUL sayesinde depoda olmayan bir çok programa erişebiliyor olacaksınız ancak bu programların henüz testleri tamamlanmamış olduğunu unutmamanız gerekir.
Aşağıdaki linkte SVN ile ilgili program, eklenti, hosting siteleri ile ilgili linkler bulabilirsiniz:
http://subversion.tigris.org/links.htmlEtiketler: cvs, eclipse, Linux, pardus, svn
Linux üzerinde windows programları
Linux'ta windows programları çalışır mı? Normalde: "hayır çalışmaz".
Ama bir grup özgür yazılımcı Wine adını verdikleri projeyle bunu mümkün hale getirmişler. Peki bunu nasıl başarmışlar?
Programların çalışma mantığı, üzerinde çalıştıkları işletim sisteminin kütüphane fonksiyonlarını çağırarak bilgisayara hükmetme felsefesine dayalıdır. Windows, kapalı bir işletim sistemi olduğu için bu kütüphane fonksiyonları sadece Microsoft tarafından geliştirilmekte ve kodları kapalı tutulmaktadır, buna rağmen eğer siz aynı fonksiyonları, aynı isimde, aynı işleri, Linux üzerinde yapabilecek şekilde Linux için yazmayı başarabilirseniz Windows programlarının Linux'ta çalışmasını sağlayabilirsiniz., işte Wine geliştirme ekibi bunu başarmış, windows kütüphane fonksiyonlarını Linux için baştan yazmışlar.
Wine başarılı bir proje: Eğer öyle olmasaydı Google, Picasa'nın Linux sürümünü Wine altyapısı üzerinde yayınlamazdı. Hatta Google, Picassa'yı Wine üzerinde çalıştırabilmek için bu projeye katkıda bile bulunmuştu:
http://picasa.google.com/linux/index.html
Wine önemli bir proje: Linux kullanıcılarının en sık karşılaştığı 2 temel sıkıntıdan biri windows oyunlarını Linux'ta oynayamamak, diğeri ise kendileri için kritik programların Linux versiyonlarına alışamamak. Bu nedenle büyük bir isteğe sahip olsalar da, Windows'larından vazgeçemeye cesaret edemiyorlar, Wine bu cesareti verebilecek bir proje.
Wine hala geliştirilmekte, tüm windows programlarını henüz çalıştıramıyor ve bazıları gerçekten verimsiz çalışıyor ama düzgün çalışan uygulamaların kullanıcılar tarafından ipuçları ile birlikte paylaşıldığı siteye gözatınca yabana atılmayacak bir liste çıkıyor karşınıza:
http://appdb.winehq.org/
Geçen sene Pardus'un geliştirici ekibinden Wine deneyimlerimizle ilgili fikirlerimiz istenmişti. Şunları yazmıştım:
"Ocak 2006'da Pardus'u ilk kurduğum zamanlarda, Windows'suz olmayacağını düşünüyordum, bu nedenle wine çok ilgimi çekmiş üzerinde çok zaman harcamıştım. Bu dönemde ilk farkettiğim şey linux'çuların pek wine'dan hoşlanmadığı idi, dolayısıyla soru sormaya çekiniyor ve wine daha fazla gelişmez diye düşünüyordum."
* * *
"Ben giderek Windows programlarına ihityacı azalan bir kullanıcıyım, Linux ve Pardus ile yeni tanışan bir çok kişiyi wine ile desteklemek gerektiğini düşünüyorum, bu cesaret verici olacaktır. Zaten her insanın içinde bulunan araştırma ve keşfetme içgüdüsü onları bir süre sonra kullandığı tüm programların Linux alternatiflerini bulmaya itecektir."
Resimdeki gibi, bir Linux dağıtımında Wine sayesinde IE6.0, MS Power Point, Notepad ve Solitare'i bir arada görebilirsiniz:
Etiketler: açık kaynak, emulator, Linux, pardus
Pardus 2007.1 için Vmware Server kurulumu
Pardus'un resmi olmayan wiki'sinde vmware workstation kurulumu ayrıntılı olarak açıklanmaktadır:
http://tr.pardus-wiki.org/NASIL:Vmware_Kurulumu
Ancak vmware ailesinin ücretsiz olan ürünleri vmware player ve vmware server olduğu için bir takım farklılıklar içeren vmware server kurulumunun kısaca anlatayım istedim.
- Pisi paket yönetcisinden xinetd ve kernel-headers paketlerini kurun
- Programı indirdiğiniz sayfada register olup bir seri numarası edinin. (http://www.vmware.com/download/server/)
- Ücretsiz vmware server programını /home/kullaniciadi dizinine indirin. (http://www.vmware.com/download/server/)
- alt+f2 tuşuna basıp konsole yazarak konsola girin.
- su komutu ile root kullanıcısı olun.
- cd /etc/init.d komutu ile dizin değiştirin.
- mkdir -p rc0.d rc1.d rc2.d rc3.d rc4.d rc5.d rc6.d komutunu çalıştırın.
- cd home/kullaniciadi komutu ile makinayı kullandığınız kullanıcının ev dizinine gidin.
- tar -zxvf VMware-server-xxx.tar.gz komutu ile indirdiğiniz dosyayı açın.
- cd vmware-server-distrib komutu ile oluşan vmware-server-distrib dizinine girin.
- ./vmware-install.pl yazarak kurulumu başlatın, tüm soruları enter ile geçin.
- Sonra aşağıdaki komutları çalıştırın.
- modprobe vmmon
- echo vmmon >> /etc/modules.autoload.d/kernel-2.6
- root kullanıcısından çıkmadan vmware yazarak vmware'i çalıştırın.
- vmware'in Help menüsünden Enter Serial Number diyerek edindiğiniz seri numarasını buraya girin. Bu işlemi ancak root ile yapabilirsiniz.
- Programdan çıkın. Konsolda root kullanıcı iken
- chmod 755 /home/kullaniciadi/.vmware/preferences komutunu çalıştırın. Bunu yapmaz iseniz Pardus menüsünden vmware'i çalıştıramazsınız.
- Artık Pardus Menüsünden Programlar-Sistem altından vmware'i çalıştırabilirsiniz.
Şu an Pardus kullandığım notebook'umu alırken ister istemez bir de windows xp home edition lisansına sahip olmuştum.Oluşturduğum sanal makinaya sahip olduğum XP'yi kurdum, Windows'a ihtiyaç duyduğum durumlarda bunu kullanacağım.
Hatırlatmakta fayda var ki sanal makinada çalıştırıyor olsanız bile kullandığınız işletim sistemi ve programlar lisanslı olması gerekir. Bu kanuni bir zorunluluk ama daha önemlisi ahlaki bir sorumluluktur. Bilgiye ulaşacak her türlü yazılım aracının ve programların emin olun gönüllü geliştiriciler tarafından açık kaynak kodlu alternatifleri yazılmaktadır. Blog'umda tanıtımına yer verdiğim yazılımların tamamına yakını açık kaynak kodlu projelerdir. Biraz araştırınca ihtiyacınızın açık kaynak kodlu karşılığını bulacaksınızdır.
Vmware penceresinde çalışan Windows'un ekran göürüntüleri:
Etiketler: emulator, Linux, pardus, sanal makina, vmware
Pardus - Ulusal İşletim Sistemi
Adını ulusal işletim sistemimiz olarak duyurdu. Linux çekirdeği kullanan 1000'i aşkın işletim sisteminden sadece birisi, Türkiye'nin ilk yerli girişimi de değil, daha önce Turkix, Gelecek gibi Linux çekirdeği kullanan yerli işletim sistemleri de yapılmıştı.
Linux'un bazı ticari olanları dışında tüm dağıtımları ücretsiz olarak kullanılabilmekte, değiştirilip yeni bir dağıtım olarak sunulabilmektedir. Bu nedenle her geçen gün Linux dağıtımlarının sayısı hızla artmaktadır. Desteklediği donanımlar, binlerce alternatiften harmanlanmış yazılımları ve masaüstü tercihleri ile farklılaşmış olan bu dağıtımlar, aslında birbirlerinden çok az farklıdır.
Bazı temel dağıtımlar, geniş bir geliştirici katılımıyla işletim sisteminin daha kolay kullanımını sağlayacak kendi dağıtımlarına özel uygulamalar geliştirmişler, varolan uygulamalarda ve çekirdekte değişiklikler yapmışlar ve farkedilip ve tercih edilmişlerdir. Pardus da bu temel dağıtımların arasına girebilecek özelliklere sahip olmasıyla dikkatleri üzerine çekmiştir. Sahip olduğu özellikleri sayesinde onu bini aşkın dağıtımdan biri olarak değil 5-10 temel dağıtımdan biri olarak görmek gerekir.
Projeyi başladığı zamanlardan beri takip eden biri olarak gördüm ki, Ulusal İşletim sistemini bazı kesimler büyük bir heyecanla karşılayıp ellerinden gelen desteği gösterdiler, bazıları ise eleştirdiler, eleştirilerin temelinde 1001. Linux dağıtımının oluşturulması yerine populer bir dağıtıma tümüyle Türkçe desteği sağlamanın daha mantıklı bir yol olacağı yer almaktaydı. Halbuki tümüyle Türkçe desteği bulunan bir işletim sistemi, ortaya koyulan vizyonu tam olarak karşılamıyordu. Çokça eleştirilen ve artık neredeyse birçok temel dağıtımda standart haline gelmiş bazı yönetim araçları, daha iyisi iddiası ile yeniden yazılıyor, sıkıntılı emekleme döneminden çıkılarak verilen emeklerin karşılığı alınmaya başlanıyordu, hedeflerin ciddiyeti algılanmaya başladıkça gördüğü destek de büyümeye başladı, Çağlar Onur'un blogunda yer alan bilgiye göre uygulama paketlerinde son 3 aydaki revizyon artışı verilen desteğin basit bir kanıtı. Almanya modelinde olduğu gibi devlet kurumlarında Windows'ların yerini almaya başlayınca ilginin çok daha üst seviyede olacağını öngörmek zor olmasa gerek.
Pardus hakkında tüm bilgiyi:
http://www.pardus.org.tr adresinde bulabilirsiniz.
Etiketler: Linux, pardus
Yeniden Pardus
Pardus ve Linux ile ilgili birçok şey öğrendikten sonra Pardus'u yeniden kurmaya karar verdim.
Zaten ikiye bölünmüş durumda olan diskimin ext3 formatlı bölümüne Pardus kurulumunu problemsiz tamamladıktan sonra ilk iş olarak görüntü kalitesini arttırmaya yönelik işlemleri yaptım.
DPI ayarlarını değiştirmek: Default 72 olan ayarı 96 DPI çözünürlüğüne çıkartarak fontların daha kaliteli görünmesi sağlayabildim. Bunun için
güzel hazırlanmış bir belge çok işime yaradı.
Tema uygulamak: Pardus'un mevcut pencere ve icon'ları bir tarzı yansıtmakta olup değiştirmek istenebilir, ben değiştirdim bunun için
KDE Look sitesine girip en çok download edilen 3-4 adet icon,tema dosyalarını indirip denemeler yaptım. Alışageldiğim windows pencerelerini ve iconlarını tercih ettim ancak bu konuda nasıl muhafazakar olabiliyorum ona da şaşırmıyor değilim.
Fontları değiştirmek: Yine KDE Look sitesinden indirdiğin ttf uzantılı fontları deneyerek Pardus'un fontlarını değiştirdim, bunu için önce dosya yönetici programının adres bölümüne fonts:/ yazınca gelen Kişisel klasörünü açıp fontları buraya kopyalamak gerekiyor. Sonra Tasmayı(Pardus Yapılandırma Merkezi) açıp Görünüm ve Temaların altında Yazı tipleri bölümüne girerek değişiklikler yapılabiliyor.
Eğer windows sisteminiz duruyorsa c:\windows\fonts dizini altında bulunan tüm .ttf uzantılı font dosyalarınızı yukarıdaki yöntemle Pardus'a tanıtabilir ve kullanabilirsiniz :)
Etiketler: pardus